Türkiye’de konut kiralarına getirilen yüzde 25’lik zam sınırı, 2024 Temmuz ayına kadar uzatılmış olsa da sonrasında devam edip etmeyeceği belirsizliğini koruyor. Bu durum, kiracılar ve ev sahipleri arasında yeni bir kriz alanı oluşturdu. Yeni kiralama dönemlerinde bazı ev sahipleri yasal sözleşmelere ek olarak alternatif, tartışmalı maddeler içeren ek protokoller dayatmaya başladı.
Türkiye Gazetesi’nden Kaan Zenginli’nin haberine göre, bazı ev sahipleri yeni kira kontratlarına şu ifadeleri ekliyor:
“Kanunların belirlediği muhtemel yüzde 25’lik zam sınırı bağlayıcı değildir, kira enflasyon oranında artırılacaktır.”
“Kiracı, yıllık kira bedelini peşin ödeyecektir.”
“Ev sahibi gerekçe göstermeksizin tahliye talep ettiğinde kiracı evi boşaltacaktır.”
Bu maddelerin bir kısmı açıkça yasalara aykırı olsa da, karşılıklı rıza ile imzalanan sözleşmelerin geçerliliği hukukçular tarafından tartışılıyor.
Emlak danışmanı Murat Gözüpek, özellikle büyükşehirlerde konut krizinin giderek derinleştiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Satışlar düşüyor, vatandaş krediye ulaşamadığı için kiralık ev arıyor. Kiralık konutlar altın değerinde. Ev sahipleri bu fırsatı kullanıyor ve kiracılara normal kontrat dışında ek maddeler imzalatıyor.”
Gözüpek, konut satışlarının 2023 yılında %17,5 düştüğünü, ipotekli satışlarda ise %36 azalma yaşandığını vurguladı. Bunun, piyasanın büyük oranda kiralık konuta yönelmesine sebep olduğunu da sözlerine ekledi.
Gözüpek, bazı ev sahiplerinin kiraya verdikleri evin kira gelirine bağımlı olduğunu, hatta bazılarının başka bir evde kiracı olarak yaşadığını belirtti:
“Yüzde 25’lik zam sınırı uzatılırsa ev sahibi zarar ediyor. Mahkemeye gitse dava yıllarca sürüyor. Bu nedenle daha kiracı eve girmeden özel sözleşmeler yapıyorlar.”
Hukukçu Av. Harun Çelik, normal şartlarda kontrat dışı dayatmaların yasal olmadığını ancak her iki tarafın rızasıyla imzalanan belgelerin geçerlilik kazanabileceğini belirtiyor. Çelik’e göre:
“Eğer kiracı evi tutmadan önce tüm koşulları bilerek bu tür bir sözleşmeye imza attıysa ve ev sahibi de buna göre evi verdiyse, mahkemeler sözleşme hükümlerine göre karar verebilir.”
Kira fiyatlarındaki artış da dikkat çekici seviyelere ulaştı. Endeksa verilerine göre:
Türkiye genelinde Aralık 2023 itibarıyla ortalama konut kira fiyatı 14.472 TL
İstanbul ortalaması ise 17.594 TL, metrekare bazında kira 176 TL
Beşiktaş’ta metrekare kira 331 TL ile en yüksek seviyede
Şile, Başakşehir ve Küçükçekmece gibi bazı ilçelerde ise fiyat düşüşü yaşandı
Özellikle İstanbul gibi büyük şehirlerde kiralar, vatandaşların ödeme gücünü aşarken, konut krizinin yasal sorunları da beraberinde getirdiği görülüyor.